Chinese geneeskunde, Life

De spirit van je organen

Heb je vaak diarree? Of ben je juist geconstipeerd? Onverklaarbare tandpijn of nachtelijk tandgeknars? Last van jeuk of eczeem? Ben je ’s ochtends stijf en vermoeid? Suizen je oren vaak? Last van benauwdheid, pijn op de borst, het gevoel dat er iets in je keel zit? Ben je impotent of juist ‘te snel’ in bed? Heb je weleens zweetaanvallen, moet je vaak ’s nachts naar de wc? Last van pijn in je schouder, nek, rug, knieën of enkels? Vage buik- en hoofdpijn?

Kortom, voel je je weleens echt gezond?

Uit een Brits onderzoek van vorig jaar bleek dat wij ons maar 61 dagen per jaar werkelijk gezond voelen. Dit mag misschien vreemd klinken, maar als je er even bij stil staat is het zo gek niet. Want iedereen heeft vaker wel dan niet last van bovenstaande kwaaltjes. Of van een algehele malaise en vermoeidheid. Het zijn geen echte ziektes, we zijn er niet door geveld, en we worden er zeker niet door bedreigd, maar het zijn storende, zeurende factoren die we eigenlijk op de koop toe nemen, alsof we er niet voor gemaakt zijn om ons vaker dan 61 dagen per jaar werkelijk goed te voelen.

Hoe voelt dat eigenlijk, je werkelijk goed voelen?

Je staat energiek op, met zin in de dag, je lichaam voelt als een partner en niet als een obstakel; als een levend geheel dat jou toebehoort en klaar is om jouw plannen uit te voeren. Je bent in het hier en nu, je geest is helder, je hebt geen moeite om je taken te doen, je voelt je opgewassen tegen het leven, het zit vol mogelijkheden, en van contact met anderen raak je geïnspireerd. Je voelt kracht, vreugde en geluk en je denken, voelen en willen zijn één.

Alsof niets werkelijk moeite kost.

Herkenbaar?

Van iedereen die nu ‘ja’ knikt zal het merendeel waarschijnlijk denken aan uitzonderingstoestanden; momenten van euforie, een manie wellicht, misschien verliefdheid. Of de keren dat er drugs in het spel waren. Het valt ons zwaar om deze gevoelens te scharen onder ‘alledaags welbevinden’. Een dergelijke eenheid van lichaam en geest, daar zijn extra chemische stoffen voor nodig, is de gedachte.

En dat is natuurlijk waar, bovenstaande is een kwestie van chemie. Euforische gevoelens en genotsmiddelen gaan gepaard met stoffen in je bloed die op receptoren in je lichaam werken en daardoor gelukzalige sensaties bieden. Maar de effecten zijn verre van abnormaal. Die receptoren zitten in je lichaam, en de chemie achter euforie of drugs kan alleen effect hebben omdat het lichaam erop toegerust is. Als je wortels in een auto gooit, gaat hij ook niet rijden. Je lichaam is er dus voor gemaakt om je kiplekker te voelen.

Maar waarom voelen we ons dan niet vaker zo? Voor een westerse arts is het antwoord hierop niet eenvoudig: zolang er geen duidelijke oorzaken zijn, is er ook geen remedie. Voor de Chinese geneeskunde (TCM) zijn uiterlijke kwaaltjes tekenen van verstoringen van bijbehorende Organen. Dat hoeft niet te betekenen dat, in het geval van constipatie bijvoorbeeld, het anatomische orgaan ook daadwerkelijk is aangetast; het wil zeggen dat de Dikke Darm zijn specifieke functie voor het leven niet goed kan uitvoeren. Dat behelst meer dan het zuiver fysiologische: afvalstoffen kunnen niet goed verwijderd worden, maar ook ‘psychisch’ loslaten is een probleem geworden.

Volgens TCM zijn er – zoals ik in een vorige post al eens aanstipte – 12 Organen, verdeeld in 6 Yin- en 6 Yang-Organen, die samen alle processen voor het leven reguleren. Om dat goed te kunnen doen, hebben zij een ongehinderde toevoer van energie nodig, van wat de Chinezen ‘chi’ noemen. Bloed staat in nauw verband met ‘chi’, als twee zijden van een munt waarbij bloed de materiële kant is van het fenomeen lichaamsenergie: ook wel de potentie van je lijf om arbeid te verrichten. Als ‘chi’ en bloed niet goed doorstromen, bereiken ze niet de plekken in je lichaam waar ze moeten zijn om het voldoende energie te geven.

Als je organen langdurig verstoken blijven van voldoende bloed en energie, en dus eigenlijk ondervoed zijn, betekent het dat ze op een lager niveau functioneren. Met als gevolg dat zij de hogere sensaties waarvoor zij – ook zonder drugs –zijn uitgerust, niet of nauwelijks meer bieden. Om een beeld van TCM-therapeut Jost Sauer te gebruiken*: jouw sjieke Ferrari die met gemak 300 km per uur kan halen is een lelijk eendje geworden dat nu met 50 per uur voortpruttelt.

De hogere sensaties van het lichaam zijn vooral gekoppeld aan de 6 Yin-Organen en komen overeen met wat wij in het Westen de vitale organen noemen: Hart, Longen, Milt, Nieren, Lever en Hartbeschermer. Alleen bij de Milt is het niet handig om aan het westerse orgaan te denken (daarom spreken sommige boeken over Milt-Alvleesklier), en de Hartbeschermer kunnen we even buiten beschouwing laten, omdat het ook volgens de Chinezen geen echt orgaan is.

Volgens de Chinese geneeskunde, en dit is waar zij verbonden is met haar mystieke, taoïstische oorsprong, zetelen in deze 5 Organen de 5 ‘spirits’. Bij gebrek aan een goede term blijft ‘spirit’ meestal onvertaald: het betreft niet louter het geestelijke, maar ook het fysieke en instinctmatige en beschrijft de meer fundamentele vermogens van de mens. Alle 5 spirits zijn gekoppeld aan gemoedstoestanden.

De 5 spirits

In de Longen huist ‘po’, de fysiologische drive, de basale levensfunctie van eten, drinken, bewegen, en het vermogen in het hier en nu te zijn. Jonge kinderen die de hele dag rondrennen en enthousiast en zonder nadenken van het een naar het ander gaan, hebben sterke Long-‘spirit’. Ook de verantwoordelijkheid voor je lot – je situatie in handen kunnen nemen – is gekoppeld aan een goede functie van de Longen. Je ziet de gevolgen van een zwakke ‘po’ bij rokers terug. Een sigaret is vaak een ‘moment voor jezelf’, zeker tijdens stress, maar eigenlijk creëert een flinke teug rook de illusie van ruimte (die op natuurlijke wijze ontstaat als je diep adem haalt) waarin het ongemak uit de weg gegaan kan worden en de status quo gehandhaafd blijft.

In de Milt zetelt ‘yi’, het idee, de intentie. ‘Chi’ volgt ‘yi’; je intentie begeleidt je aandacht en geeft zo vorm aan je ideeën en bewustzijn. Een goede Milt-spirit zie je af aan een gegrond persoon, die helder zijn gedachten kan verwoorden, niet snel afgeleid is en oplossingen heeft voor zijn problemen. Hij benut de ruimte van de Longen, hij draagt hem als het ware voorwaarts. Omdat wij gewoonlijk vol gedachten zitten en ‘druk in ons hoofd zijn’, en bovendien voortdurend afgeleid worden door e-mail, facebook- en whatsapp-berichten, is onze Milt vaak verzwakt. Verstrooiing, je niet kunnen concentreren en mist in je hoofd zijn de voornaamste signalen. Een chronisch Milt-tekort leidt tot piekeren en malen en, in combinatie met zwakke ‘po’, tot melancholie.

De Nieren huisvesten ‘zhi’, de wil, vitaliteit en drive. Volgens de Chinezen zijn de Nieren de wortel van het leven, het belangrijkste orgaan, dat aan de basis staat van alle andere organen. De Nieren bevatten je jing, dat is de prenatale energie die jou bij conceptie door je ouders wordt meegegeven. Dat is niet alleen het DNA-bouwpakket, maar het zijn ook de aannemers die de boel in de steigers zetten, die de groei en ontwikkeling begeleiden. ‘Jing’ bevat de blauwdruk van je bestemming.

Weinig Nier-energie wil zeggen weinig drive, weinig motivatie en niet vooruit komen. Jing-energie is eindig en zodra deze volledig uitgeput is, is je leven ten einde. Het is dus van belang om jezelf de juiste brandstof te geven zodat het lichaam zijn prenatale energiereserves zo min mogelijk hoeft aan te spreken. Een burn out kun je zien als gebrekkige Nier-energie, waarbij je te lang je interne energie hebt verbruikt zonder genoeg op te laden.

De Lever is het huis van ‘hun’, de spirituele, etherische vermogens van het lichaam die een staat van gelukzaligheid kunnen bieden. Chinezen noemen de Lever het tere orgaan, omdat het zo gevoelig is voor onbalans: het zorgt voor de toevoer en het vloeien van ‘chi’, al naar gelang de situatie. Een gebrek aan aanpassingsvermogen, irritatie, frustratie, en woede-uitbarstingen zijn uitingen van gestagneerde Lever-energie. Alcohol is een substituut voor wat de Lever uit zichzelf kan bieden: ontspanning, freeflow van ‘chi’, een roes van spontaan zijn.

In het Hart zetelt ‘shen’, de ziel. Het is de keizer die regeert over de ‘spirits’ en deel heeft aan het naamloze Tao, de universele ‘spirit’, zoals een druppel deel heeft aan de oceaan (en: zoals de oceaan in de druppel is). Als alle ‘spirits’ goed functioneren, is je hart het huis waar de shen ongestoord kan verblijven. Dan voel je je thuis: veilig en vertrouwd, en is vreugde je deel. De dofheid van depressie of de hysterie van paniek is het gevolg van een zwakke of verstoorde shen. Ons gezegde ‘het hart op de tong’ hebben sluit aan bij de Chinese geneeskunde, waar de Hart-energiebaan uitkomt in de tong. Xtc is bij uitstek een Hart-drug.

Wat betekent het nu als onze ‘spirits’ optimaal zouden functioneren? Als we ze allemaal gelijktijdig laten hum hum hummen, als de cilinders van een fijn geoliede motor?

Dan bereiken we onze ware snelheid.

Neem plaats in een Ferrari: voel de zon en wind op je gezicht (we maken er een cabrio van), wees een met je machine, het stuur, de versnellingspook en het gaspedaal, ervaar de kracht van het volle bereik van de motor, accelereer met gemak, snijd moeiteloos bochten aan en sjees stralend langs de terrasjes.

Toch nemen wij ruim 300 dagen per jaar genoegen met de eend: in een benauwde kar vol mankementen en aftandse onderdelen, met een motor die het ieder moment kan begeven, stuck in second gear, rijden we verstrooid rond.

Onze emoties komen niet uit de lucht vallen, net zo min als onze kwaaltjes en nukkigheden. Als onze Organen verzwakt zijn, doordat ze te weinig gevoed worden, raken onze spirits ontdaan en worden we een schim van ons ware zelf: we blijven geketend aan ons verleden, zijn verstrooid en overmatigd bezorgd, voelen ons lusteloos en angstig, raken gefrustreerd en kwaad en worden paniekerig en depressief.

Volgens de Chinese geneeskunde ervaren we de wereld via onze organen. Wees dus lief voor je lijf: omhels je organen, laat je spirits spinnen en volg de simpele adviezen van de chi-cyclus. De beloning zal zijn dat je voortaan vaker dan 61 dagen per jaar de glanzende bolide uit de garage kan pakken.

Volgende keer: de chi-cyclus revisited – een westerse kijk op oosterse praktijken

* Meer weten over de chi-cyclus? Lees het boek van TCM-therapeut Jost Sauer, The Perfect Day Plan (en laat je niet weerhouden door de suffe marketing titel en dito omslag). Het boek is gebaseerd op de Chinese geneeskunde, maar bevat veel praktische tips.

Standaard

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s